wszystko o giełdzie i finansach

Ostatnio dodane:

Kategoria: Słownik giełdowy

Akcja, Akcja złota, Akcje aportowe ...

dodano: 4 January 2007

Akcja

Pojęciem "akcja" określa się:
  • część kapitału zakładowego (kapitału akcyjnego) spółki akcyjnej,
  • ogół praw i obowiązków akcjonariusza względem spółki akcyjnej;
  • papier wartościowy wystawiony przez spółkę akcyjną, który stwierdza uczestnictwo akcjonariusza w spółce.
To trzecie pojęcie akcji jest najbardziej rozpowszechnione i najbliższe potocznemu jej rozumieniu. W doktrynie akcją określa się papier wartościowy emitowany przez spółki akcyjne, stwierdzający udział jego posiadacza w spółce akcyjnej, a tym samym i w jej kapitale. Akcja wyobraża część kapitału akcyjnego i jako dowód udziału w spółce akcyjnej inkorporuje prawa udziałowe. Uczestnictwo, ucieleśnione przez akcję, wyraża się pewną sumą pieniężną (wartość nominalna akcji).

Dokument akcji składa się z płaszcza akcji, czyli właściwego zapisu udziałowego, oraz z dołączonego do niego arkusza dywidendowego, obejmującego kupony dywidendowe i przytwierdzony do nich talon arkusza dywidendowego. Takie akcje opatrzone są numerami bieżącymi, począwszy od 1.

Oprócz akcji pojedynczych, bywają też akcje wielokrotne, tzn. mogą być wydawane dokumenty akcji w odcinkach zbiorowych obejmujących dwie lub większą liczbę akcji. W publicznym obrocie akcjami nie występują tradycyjne dokumenty akcji, a ze względu na dematerializację obrotu - akcjami uprawnionymi są wydawane swoiste surogaty akcji w formie imiennych - świadectw depozytowych. Akcja jest dokumentem świadczącym o wniesieniu wkładu do kapitału akcyjnego w gotówce (akcje gotówkowe) lub w aportach (akcje aportowe), albo w jeden i drugi sposób łącznie.

Akcje nie mogą być wydawane poniżej ich wartości nominalnej, gdy zaś są wydane po cenie wyższej, nadwyżka powinna być uiszczona w całości przed zarejestrowaniem spółki. Przez wpłatę na akcje uzyskuje się prawo członkostwa w spółce akcyjnej i wpłaty tej nie można żądać z powrotem. Akcje mogą być przedmiotem obrotu, a więc ulegać przenoszeniu, zbyciu, darowiźnie, dziedziczeniu itp. Gdy akcjonariusz zbywa swoje akcje, ustępuje wraz z nimi wszystkie prawa i obowiązki wynikające z tytułu posiadania akcji. Akcje mogą być wydawane z wymienieniem osoby akcjonariusza (akcje imienne) albo na okaziciela (akcje na okaziciela).

Oprócz akcji zwykłych, z którymi są związane zwykłe prawa udziałowe akcjonariusza, spółki akcyjne mogą wydawać akcje o szczególnych uprawnieniach dla akcjonariuszy, zwłaszcza akcje uprzywilejowane. Przy akcjach użytkowych ich wartość nominalna zostaje zwrócona akcjonariuszowi.

Akcje spełniają dwie podstawowe funkcje ekonomiczne:
  • są formą pozyskiwania kapitału przez spółki akcyjne,
  • z punktu widzenia akcjonariusza - instrumentem inwestowania bez podjęcia działalności gospodarczej we własnym imieniu i na własny rachunek.
Emisja akcji stanowi jedno ze źródeł finansowania działalności gospodarczej. Mobilizacja kapitału występuje szczególnie w przypadku dalszych emisji akcji, gdyż pierwsza emisja związana jest z pokryciem kapitału akcyjnego, co stanowi m. in. przesłankę utworzenia spółki akcyjnej. W odróżnieniu od pozostałych form pozyskiwania kapitału (np. emisji obligacji czy krótkoterm i nowych papierów dłużnych, zaciągnięcia kredytu bankowego czy kredytu kupieckiego, leasingu), które są dostępne również dla innych podmiotów gospodarczych, powiększanie kapitału za pomocą emisji akcji jest dostępne tylko dla spółek akcyjnych. Nabycie akcji jest jednak zarazem formą inwestowania oszczędności, oprócz podjęcia samodzielnej działalności gospodarczej, powierzenia kapitału podmiotom gospodarczym emitującym obligacje czy bankom na - rachunek bankowy.

Nabycie akcji jest zwłaszcza dogodną alternatywą dla tych osób, które chciałyby uczestniczyć w zyskach przedsiębiorstwa, ale wskutek ograniczonych środków finansowych nie mogą podjąć własnej działalności gospodarczej, czy wnieść udziału do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki osobowej. Ta forma inwestowania kapitału obarczona jest jednak znacznym ryzykiem, albowiem efekty oszczędzania są w znacznym stopniu uzależnione od wyników finansowych spółki emitującej akcje. Akcja jest papierem wartościowym przynoszącym zmienny dochód, co oddziałuje w istotny sposób na kształtowanie się kursów giełdowych. Kurs akcji zależny jest zawsze od standingu finansowego spółki, która je wypuściła. Na notowania rynkowe akcji wpływa też stan koniunktury, zwłaszcza w gałęzi, w której działa spółka-emitent. Kurs akcji podlega też wahaniom pod wpływem reorganizacji finansowej spółki (np. podwyższenia kapitału).

Akcja złota

Akcja złota jest szczególnym rodzajem akcji, uprawniającym - akcjonariusza posiadającego jedną akcję do zgłoszenia weta wobec istotnych uchwał walnego zgromadzenia. Uprawnienie to może być bezterminowe lub ograniczone w czasie.

Akcja złota zapewnia kontrolę nad strategicznymi decyzjami w spółce akcyjnej, natomiast nie daje prawa głosu na walnym zgromadzeniu czy też prawa ingerowania w bieżące decyzje, podejmowane przez organy zarządzające spółką. Kategoria akcji złotej nie jest znana w polskim ustawodawstwie, postuluje się jednak jej wprowadzenie w celu zabezpieczenia interesu publicznego państwa, zwłaszcza w związku z planami prywatyzacji ważnych strategicznie dziedzin gospodarki.

Skarb państwa miałby w takim przypadku wygodne narzędzie kontroli spójności strategicznych decyzji gospodarczych i organizacyjnych walnego zgromadzenia z interesem narodowym.

Akcje aportowe

Akcje aportowe to akcje wydawane przez spółkę akcyjną w zamian za wkłady niepieniężne, czyli aporty w spółce akcyjnej. Akcje te powinny być pokryte w całości przed zarejestrowaniem spółki akcyjnej i muszą pozostać akcjami imiennymi aż do chwili zatwierdzenia przez walne zgromadzenie sprawozdania i rachunków za drugi rok obrotowy. W tym czasie akcje te nie mogą być zbywane ani zastawiane.

Akcje gotówkowe

Akcje gotówkowe to akcje wydawane przez spółkę akcyjną w zamian za wpłaty gotówkowe. Akcje te powinny być opłacone przynajmniej w jednej czwartej części ich wartości nominalnej przed zarejestrowaniem spółki akcyjnej. Natomiast nadwyżka wartości emisyjnej akcji nad wartością nominalną akcji powinna być w tym czasie uiszczona w całości.

Akcje gratisowe

Akcjami gratisowymi nazywa się akcje wydawane przez spółkę akcyjną w przypadku podwyższenia - kapitału akcyjnego, pokrywanego z kapitału rezerwowego lub kapitału zapasowego.

Akcjonariusze otrzymują wówczas akcje gratisowe bez konieczności pokrywania wkładów ze środków własnych. Dzięki takiemu podwyższeniu kapitału akcyjnego nie zwiększa się wprawdzie majątek spółki, jednak akcjonariusz zyskuje o tyle, że otrzymuje dywidendę od nowych akcji.

Akcje imienne

Akcje imienne to akcje wydawane przez spółkę akcyjną, wymieniające w treści dokumentu akcji nazwisko i imię (firmę) - akcjonariusza. Mogą być one wydawane po zarejestrowaniu spółki nawet w razie niepełnej opłaty akcji. Akcjami imiennymi muszą być:

  • akcje uprzywilejowane co do głosu,
  • akcje, z którymi związany jest obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych,
  • akcje wydane w zamian za wkłady niepieniężne, tzw. akcje aportowe, przynajmniej do chwili zatwierdzenia przez walne zgromadzenie sprawozdania i rachunków za drugi rok obrotowy.
Akcje imienne powinny być też wydane, gdy statut spółki akcyjnej przewiduje ograniczenie zbywalności nowych akcji.

Przeniesienie akcji imiennych następuje przez pisemne oświadczenie zbywcy o dokonaniu przelewu praw z akcji na nabywcę (bądź na samej akcji, bądź w osobnym dokumencie) oraz przez wręczenie akcji. Jednak warunkiem skuteczności zbycia akcji wobec spółki jest wpis do - księgi akcyjnej, prowadzonej przez zarząd spółki, w której rejestruje się imię i nazwisko (firmę) oraz adres (siedzibę) posiadacza akcji oraz zamieszcza wzmiankę o przeniesieniu akcji na inną osobę wraz z datą wpisu.

Statut spółki akcyjnej powinien wskazywać, jakie akcje (imienne, na okaziciela czy imienne i na okaziciela) i w jakiej liczbie ma wydawać spółka. Akcjonariusz może jednak żądać zamiany akcji imiennych na akcje na okaziciela i odwrotnie, jeżeli prawo lub statut spółki nie stanowią inaczej.

Akcje na okaziciela

Akcje na okaziciela to akcje wydawane przez spółkę akcyjną bez wskazania osoby uprawnionej, zwane inaczej akcjami bezimiennymi. Uprawniają one do realizacji inkorporowanego przez nie prawa - każdorazowego ich posiadacza, a nie tylko określoną osobę.

W związku z tym zbywanie akcji na okaziciela nie wymaga w systemie obrotu "materialnego" spełnienia żadnych formalności poza koniecznością wręczenia dokumentu akcji ich nabywcy. Jednak w systemie zdematerializowanego obrotu papierami wartościowymi przenoszenie praw inkorporowanych w akcjach na okaziciela następuje bez konieczności przenoszenia posiadania tych papierów.

Akcji na okaziciela nie można wydawać przed ich pełną opłatą ani w zamian za aporty (aporty w spółce akcyjnej). Akcje te mogą być też wydawane dopiero po zarejestrowaniu spółki lub nowej emisji akcji.

Statut spółki akcyjnej powinien rozstrzygać o tym, jakie akcje (na okaziciela, imienne czy obydwa rodzaje) i ewentualnie w jakiej liczbie ma wydawać spółka. Akcjonariusz może jednak żądać zamiany akcji na okaziciela na akcje imienne i vice versa, jeżeli prawo lub statut spółki nie stanowią inaczej. Akcje na okaziciela są rozpowszechnione w obrocie gospodarczym, a szczególnie wśród spółek giełdowych, gdyż zapewniają łatwą zbywalność praw udziałowych.

Akcje uprzywilejowane

Akcje uprzywilejowane są akcjami wydawanymi przez spółkę akcyjną, które przyznają ich posiadaczom szczególne uprawnienia, wykraczające poza zakres standardowych uprawnień związanych z akcjami. Akcje te stanowią wyjątek w stosunku do kodeksowej zasady równego traktowania akcjonariuszy spółki akcyjnej. Dlatego też muszą być wymienione w statucie spółki akcyjnej, a ich wydawanie nie powinno kolidować z jej interesem oraz powodować zbyt daleko idące ograniczenia korzyści posiadaczy akcji zwykłych.

Akcje uprzywilejowane są z reguły przyznawane założycielom spółki akcyjnej w celu wynagrodzenia ich zasług organizacyjnych lub inwestorom strategicznym wchodzącym do spółki. Ustanowienie uprzywilejowania akcji w pierwszym statucie spółki jest jeszcze zabiegiem względnie nieskomplikowanym. Natomiast przyznanie przywilejów akcyjnych po utworzeniu spółki wymaga już zmiany statutu powziętej większością 3/4 oddanych głosów.

Zgodnie z Kodeksem handlowym uprzywilejowanie może dotyczyć przede wszystkim prawa głosu, dywidendy i podziału majątku w razie likwidacji spółki. Jednej akcji nie można przyznać więcej niż 5 głosów, powinna ona być imienna, a statut oprócz tego może uzależnić uprzywilejowanie co do głosu od spełnienia pewnych warunków (np. niezbywania akcji). W razie zamiany akcji uprzywilejowanej co do głosu na akcję na okaziciela lub zbycia jej wbrew zastrzeżonym warunkom przywileje akcyjne wygasają. Akcje uprzywilejowane co do dywidendy uprawniają ich posiadacza do otrzymania dywidendy przed posiadaczami akcji zwykłych.

Wysokość tej dywidendy nie może być jednak wyższa niż dwie jednostki powyżej przeciętnej stopy dyskontowej Narodowego Banku Polskiego (czyli zgodnie z corocznymi obwieszczeniami NBP - przeciętnej stopy redyskontowej NBP) dla weksli krajowych w ciągu ubiegłego roku obrotowego spółki. Akcjonariusz może też otrzymać zaległą dywidendę za ubiegłe lata obrotowe, za które nie była ona wypłacana, jeżeli tak stanowi statut spółki. Przywilej ten jest jednak ograniczony do pięciu lat. Uprzywilejowanie co do udziału w podziałe majątku w razie likwidacji spółki materializuje się w ten sposób, że z majątku pozostałego po zaspokojeniu wierzycieli spółki wydziela się pewną kwotę do podziału między akcje uprzywilejowane lub też uprzywilejowanym przysługuje prawo do wycofania aportów w spółce akcyjnej.

Niezależnie od kodeksowych preferencji statut spółki akcyjnej może rozszerzać uprzywilejowanie dla akcjonariuszy, np. co do prawa poboru nowych akcji, pierwszeństwa umorzenia akcji czy w zakresie przywilejów organizacyjnych.

Akcje użytkowe

Akcje użytkowe są to akcje wydawane przez spółkę akcyjną w zamian za akcje umorzone (zwłaszcza przez losowanie). Akcje te nie mają określonej wartości nominalnej, nie dają więc takich uprawnień, które są związane z udziałem w kapitale akcyjnym. Uczestniczą one jednak na równi z akcjami nie umorzonymi w podziale nadwyżki roczych zysków - powstałej po wypłacie dywidendy akcjom nie umorzonym - w wysokos'ci najwyżej dwóch jednostek ponad przeciętną stopę redyskontową NBP dla weksli krajowych w ciągu roku obrotowego, oraz w podziale nadwyżki majątku spółki, pozostałej po pokryciu wartości nominalnej akcji nie umorzonych.

Akcje własne

Akcje własne są to akcje wydane przez spółkę akcyjną, będące w posiadaniu tej spółki. Nie może ona jednak na swój rachunek ani nabywać, ani przyjmować w zastaw własnych akcji, ani też zlecać ich nabycie osobom trzecim, z wyjątkiem gdy:

  • nabywa je w drodze egzekucji na zaspokojenie swych roszczeń względem akcjonariusza, których nie można zaspokoić z innego jego majątku,
  • nabywa je celem umorzenia,
  • dochodzi do łączenia się spółek i spółka przejmująca nabywa własne akcje w celu ich wydania akcjonariuszom spółki przejmowanej, jeżeli akcje własne będą stanowić najwyżej jedną dziesiątą część kapitału akcyjnego.
Mimo nabycia akcji własnych we wskazanych wyżej przypadkach, spółka nie może wobec siebie spożytkować uprawnień inkoiporowanych w akcjach, a więc także skorzystać z prawa głosu. Akcje własne umieszcza się w bilansie w pozycji "akcje własne do zbycia". Zakaz nabywania akcji własnych przez spółkę akcyjną został wprowadzony w Kodeksie handlowym przede wszystkim w celu ochrony interesów wierzycieli spółki.

Akcje zwykłe

Akcje zwykłe to akcje wydawane przez spółkę akcyjną, z którymi są związane zwykłe prawa udziałowe akcjonariuszy. Akcje te stanowią potwierdzenie kodeksowej zasady równego traktowania posiadaczy akcji.
Zobacz również
Copyright 2012-2016 wig